Wat is stilstand? Oorzaken, soorten en impact

Inleiding

Stilstand in de maakindustrie betekent verloren tijd: momenten waarop machines, materialen of medewerkers geen output leveren. Het is een van de grootste veroorzakers van productiviteitsverlies. In dit artikel leggen we uit wat stilstand is, welke soorten er zijn, wat de belangrijkste oorzaken zijn, en hoe het verband houdt met prestatie-indicatoren zoals OEE, OOE en TEEP.

Wat is stilstand?

In een productieomgeving betekent stilstand elke periode waarin de productie tot stilstand komt. Dat kan enkele seconden duren (vaak “korte stops” genoemd), maar ook uren of zelfs dagen. Ongeacht de duur vertegenwoordigt stilstand altijd verspilde middelen: energie, arbeid, materialen en kapitaal.

Stilstand ontstaat wanneer één of meerdere elementen in het productieproces geen waarde creëren.

Soorten stilstand: gepland en ongepland

Geplande stilstand

Geplande stilstand omvat bijvoorbeeld:

• Gepland onderhoud
• Productwissels of omstellingen
• Gereedschaps- of inspectieaanpassingen
• Geplande upgrades

Deze stilstandsmomenten zijn verwacht en worden meestal in de productieplanning opgenomen.

Ongeplande stilstand

Ongeplande stilstand daarentegen is onverwacht en vaak verstorend. Het omvat bijvoorbeeld:

• Machine- of installatie-uitval
• Tekort aan grondstoffen of materialen
• Menselijke fouten of procedurefouten
• Sensor- of besturingsstoringen
• Externe factoren zoals stroomuitval

Ongeplande stilstand heeft de grootste negatieve impact, omdat het direct de beschikbaarheid beïnvloedt en moeilijker te beheersen is.

Impact van stilstand op productiviteit

Volgens de Nederlandse Vereniging voor Doelmatig Onderhoud (NVDO) neemt de hoeveelheid stilstand in fabrieken toe. Ongeplande stilstand steeg van 1,25% in 2022 naar 7,4% in 2024. Ook geplande stilstand nam toe: van 1% in 2022 naar 14,6% in 2024.

Dit heeft directe gevolgen voor productiviteit, concurrentiekracht en kosten. Die kunnen snel oplopen. De voorzitter van de NVDO stelt: “De toekomst van asset management ligt in slimme, datagedreven beslissingen die zorgen voor maximale efficiëntie en minimale stilstand.” (Bron: NVDO persbericht)

Stilstand in OEE, OOE en TEEP

Het verschil tussen de prestatie-indicatoren OEE (Overall Equipment Effectiveness), OOE (Overall Operations Effectiveness) en TEEP (Total Effective Equipment Performance) ligt in wat wordt gezien als beschikbare tijd.

Bij OEE gaat het om de geplande productietijd. Dit betekent dat de OEE-score kan worden verhoogd als geplande stilstand buiten normale werktijden wordt ingepland, bijvoorbeeld ’s avonds of in het weekend.

OOE kijkt naar alle operationele uren van de fabriek, terwijl TEEP alle kalenderuren meeneemt. Hierdoor heeft geplande stilstand meer invloed op OOE en TEEP dan op OEE. Het is belangrijk dit te onthouden bij het vergelijken van prestaties of het maken van benchmarks.

Veelvoorkomende oorzaken van stilstand

De onderstaande oorzaken komen regelmatig voor en vormen vaak de basis voor verbetering:

• Storingen door slijtage of gebrekkig onderhoud
• Een niet-effectieve onderhoudsstrategie (reactief in plaats van preventief of conditiegebaseerd), (zie ook ons artikel over CBM)
• Onderbrekingen in materiaaltoevoer of logistiek
• Bedieningsfouten of procedurefouten (verkeerde instellingen, verkeerde toevoer, verkeerde uitlijning)
• Kwaliteitsafwijkingen en nabewerking
• Fouten in besturing of software
• Externe factoren zoals stroomstoringen, grondstofproblemen of omgevingsinvloeden

Door inzicht te krijgen in deze oorzaken kun je ze categoriseren en gericht aanpakken.

👉 Zodra je de oorzaken van stilstand kent, kun je vervolgstappen zetten met de strategieën uit onze gids voor het verminderen van stilstand..